11 nolu Hadis’in
devamının İzahı:
Bu hadîsi Buharî, Ebû
Dâvud ve Nesaî «Kitabu's-Savm» da, Tirmizî «Şemail»de tahriç etmişlerdir.
ResûluIIah (Sallallahu
Aleyhi ve Sellem) 'in bazen peşi peşine bir çok günler oruç tutup, bazen de
birçok günler oruç tutmaması nafile ibadetler malûm vakitlere bağlı olmadığı
içindir. Onlar ne zaman irâde ve neşat bulunursa o zaman yapılırlar.
Bu hadîsten anlaşılıyor
ki Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) Ramazandan başka hiç bir ay'ı tam
olarak oruçla geçirmemiştir. Gerçi Ebû Dâvud'un Hz. Ümmü Seleme 'den rivayet
ettiği bir hadiste:
«Resûl-i Ekrem
(Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bir sene zarfında hiç bir ay'ı tam olarak oruçla
geçirmezdi. Yalnız Şa'ban müstesna. Onu Ramazana eklerdi.» denilmiştir.
Tirmizî dahi bu mânada
bir hadîs rivayet etmiştir. Mezkûr hadîsler babımız hadîsine muarız gibi
görünürlerse de Tirmizî'nin rivayetine göre İbni Mübarek:
«Arap dilinde bir kimse
bir ay'ın ekserisini oruçla geçirirse, o ayı oruçla geçirdi, demek caizdir.
Filân bütün gece namaz kıldı, derler halbuki o adamın o gece yemek yemesi ve
bâzı işleriyle meşgul olması ihtimâl dahilindedir.» demiştir.
Tirmizî diyor ki:«îbni
Mübarek, iki hadîsin mânaca bir olduklarını söylüyordu.»
Bâzıları Resulullah
(Sallallahu Aleyhi ve Sellem) 'in bir sene Şa'ban ayını kamilen oruçla
geçirdiğini, bir sene de Şa'banın bazı günlerinde oruç tuttuğunu
söylemişlerdir.
«Bazen Şa'banın evvelinde,
bazen sonunda bazen de hem evvelinde hem sonunda oruç tutardı.» diyenler de
vardır. Resûl-i Ekrem (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in Şa'ban ayında çok oruç
tutmasının sebebi : O ayda ibadetler Allah'a arzolunduğu içindir-. Nitekim
Nesaî'nitı Hz. Üsâme'den rivayet ettiği bir hadîsde şöyle buyurmaktadır.
«Yâ Resulallah, Senin
hiç bir ayda Şa'ban da ki kadar oruç tuttuğunu görmüyorum, dedim, Resulullah
(Sallallahu Aleyhi ve Sellem):
— Bu ay amellerin Rabbü'l-Alemin hazretlerine
arzolunduğu aydır. Binaenaleyh ben amellerimin, oruçlu olduğum halde
arzedilmesini isterim,»
Buna benzer bir hadîs
Hz. Âişe'den de rivayet olunmuştur.
Tirmizî 'nin Hz.
Enes'den rivayet ettiği bir hâdisde şöyle denilmektedir :
«Resulullah (Sallallahu
Aleyhi ve Sellem) 'e Ramazandan sonra hangi ayda oruç tutmak efdaldır? diye
soruldu, Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem):
— Ramazanı ta'zim için Şa'ban ayında, cevâbını
verdi.»
İbnı Battal'ın
rivayetine göre Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) her ay üç gün oruç tutarmış.
Bazı aylarda meşguliyeti sebebiyle bu orucu tutamadığı olur, bu suretle biriken
üçer günü Şa'ban ayında birden tutarmış.
Bâzıları Resulullah
(Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in Dâvud (Aleyhisselâm) orucu tuttuğunu, o
oruçtan kalan günlerini Şa'ban ayında tamamladığını söylemişlerdir.
Mıhibb-i Taberî bu babda
ulemâdan altı kavil rivayet etmiştir :
1) Resulullah
(Sallallahu Aleyhi ve Sellem) her ay üç gün oruç tutardı, tutamadıklarını
Şa'ban ayında tamamlardı.
2) Şa'ban da çok oruç
tutması, ramazanı ta'zim içindi.
3) Şa'ban da çok oruç
tutması ameller Allah'a o ay da arzolunduğu içindir.
4) Şa'ban ayında halk
gafil bulunduğu için onlara örnek olmak üzere çok oruç tutardı.
5) Sene içinde öleceklerin
isimleri Şa'ban ayında neshedildiği için o ay da çok oruç tutardı. Nitekim bir
hadisde Resulullah (fSallallahu Aleyhi ve Sellem) :
«Yâ Aişe, Bu ay, ölüm
meleğinin ruhlarını kabzedeceği kimselerin isimlerini yazdığı aydır. Ben
ismimin oruçlu olduğum halde kaydedilmesini isterim.» buyurmuştur.
6) Nebi (fSallallahu
Aleyhi ve Sellem)'in zevceleri kazaya kalan oruçlarını Şa'ban ayında
tutarlardı. Bu sebeple Resulullah (fSallallahu Aleyhi ve Sellem) de oruç
tutardı.
Resul-i Ekrem
(fSallallahu Aleyhi ve Sellem) Efendimizin Ramazandan başka hiç bir ay'ı tam
olarak oruçla geçirmemesi, farz olduğu zannedilmesin diyedir.
Vakıa Müslim'in rivayet
ettiği bîr hadîsde :
«Ramazandan sonra en
faziletli oruç ayı şehrullah Muharremdir.» buyurulmugtur.
Meşkûr hadîs babımız
hadîsine muarız gibi görünürse de hakikatta muarıza yoktur. İhtimâl Nebi
(fSallallahu Aleyhi ve Sellem) muharre-löîn faziletini son ömründe anlamış ve
onda oruç tutmaya imkân bulamamıştır.
Hasılı Resulullah
(Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in Şa'ban ayında fazla oruç tuttuğunu gösteren
rivayetler çoktur. Bunların bir kısmı bütün Şa'ban ayını oruçla geçirdiğini,
bir takımı da Şa'ban'ın yarısına kadar oruç tuttuğunu ifade etmektedirler.
Ulemâ Şa'banın yarısına
kadar oruç tuttuğunu bildiren hadislerin mensûh olduklarını söylemişlerdir.
Te'vii edenler de olmuştur.